خبرهای ویژه

» مهارت های زندگی » مکان اساطیری گاو در شرق و غرب جهان

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۶/۰۸ - ۰:۵۵

مکان اساطیری گاو در شرق و غرب جهان

در این مقاله ترفندی برای آموزش توانایی زندگی برای شما گردآوری کرده ایم با عنوان مکان اساطیری گاو در شرق و غرب جهان .خواندن این مقاله را پیش نهاد مینماییم. هفته نامه کرگدن – علیرضا نجفی: گفت و گو با ابوالقاسم اسماعیل پور پیرامون مکان اساطیری گاو در شرق و غرب جهان؛ از اسطوره های […]

مکان اساطیری گاو در شرق و غرب جهان

در این مقاله ترفندی برای آموزش توانایی زندگی برای شما گردآوری کرده ایم با عنوان مکان اساطیری گاو در شرق و غرب جهان .خواندن این مقاله را پیش نهاد مینماییم.

هفته نامه کرگدن – علیرضا نجفی: گفت و گو با ابوالقاسم اسماعیل پور پیرامون مکان اساطیری گاو در شرق و غرب جهان؛ از اسطوره های هند و ایران تا منابع کهن مکتوب در یونان و مصر باستان.

جهان عجیبی است. یک طرفش گاو را تقدیس می کنند و برایش احترام قائلند و حتی اگر داخل خیابان بیاید حرمتش را نگاه می دارند، یک طرف دیگر در میدان های ماتادوری نیزه در کمرش فرو می کنند و بی رحمانه به خاک و خونش می کشند. حقیقت این است که باورنکردنی تر از دنیا خود این موجود کهن باستانی است.

 

حیوانی که هم در اساطیر نقش بسیار مهمی دارد و هم در زندگی روزمره مردم غرب و شرق. تا جایی که قادریم بگوییم اگر گاو نباشد زندگی انسانی در همه جای جهان به سخت بر می خورد. فکر کردیم قادر ایم با ابوالقاسم اسماعیل پور رابطه بگیریم و از ایشان خواهش کنیم به سوالات ما پیرامون مکان گاو در اساطیر جواب بدهد. از آقای اسماعیل پور ممنونیم که با مهربانی به درخواست ما جواب مثبت داد.

 

چرا گاو میان ملل مختلف به ویژه در مشرق زمین تقدیس شده است؟ آیا این نشان از خرافه گویی و عدم افزایش فکری دارد یا از جهان بینی دارای اختلاف جوامع ابتدایی و شرقی ناشی می شود؟


گاو از دوره باستان به دلیل نقش مهمی که در حیات انسانی و معیشت دامداری و کشاورزی داشته، پیوسته حیوانی مقدس به شمار می رفته است. افزون بر فرآورده هایی مانند شیر، ماست، پنیر، دوغ و فراورده های ترکیبی دیگری که از شیر درست می شده و خوراک بنیادی بشر ابتدایی به شمار می رفته، از قربانی کردن گاو نیز برای مصرف گوشت و اجرای مراسم مذهبی بهره می بردند.

گاو در کشاورزی به ویژه در خیش و تکمیل سازی زمین برای کشت و زرع هم استفاده می شده است. به همین باعث، در اعصار ابتدایی و حتی اعصار پسین، گاو را مقدس می شمردند و نقش اساطیری میان ملل مختلف یافته است. گاو نر یا ورزا- همان شکلی که که از نامش پیداست ورزکننده و مرتبط با کشت و ورز یا برزگری است- در شکل اساطیری اش نماد بارورکنندگی و تولید مانند و قدرت جنسی است. گاو ماده نیز نماد باروری و نماد زمین است که بارور است.

تقدیس گاو ممکن است در عده ای جوامع در قبلی و حتی اکنون منجر به خرافه گویی شده باشد؛ مثلا در هند که گاو نماد مهم هستی و آفرینش بوده، در خرافات تا حدی پیش رفته اند که با بول گاو تطهیر می کردند و ممکن است امروز حتی در برخی از قبایل از این شیوه استفاده میکنند؛ با اینحال خرافات مرتبط به گاو نباید دلیل شود نقش اساطیری و دینی آن را نادیده بگیریم و تقدس گاو را هم نباید جزو خرافه پرستی به حساب آوریم.

تقدس آیین گاو در جوامع اولین واقعا همان شکلی که که شما گفتید مرتبط به نگاه اختلاف جوامع شرقی و ابتدایی به جهان و پیرامونشان بود که نگاهی اسطوره ای بود و نه علمی. در علم استدلال ریاضی و منطقی هست، با اینحال در اسطوره استدلال تمثیلی، نمادین و تخیلی مطرح است. مثلا در اسطوره های ایرانی، «تیشتر» (خدای باران) سی شبانه روز در آسمان به شکل اسبی سفید با اپوش دیو خشکسالی که به شکل اسبی سیاه است، می جنگد و ایشان را شکست می دهد تا باران نازل شود. امروزه همین دید به شکل استدلال علمی است و باران را ناشی از ابر و رعد و برق را ناشی از برخورد الکترون های مثبت و منفی در ابر می دانیم. اسطوره گاو در اصل یک برداشت تمثیلی بوده که بعدها اندیشه های خرافی نیز بدان اضافه شده و این یک امر طبیعی است.

 

جایگاه اساطیری گاو در شرق و غرب جهان

گاو در هند و تفکر هندی چه جایگاهی دارد؟


در هند نه تنها در کیش هندو، حتی قبل از ورود آریایی ها به هند، یعنی از حدود شش هزار سال پیش، گاو تقدس داشته و ما شواهدی از تصویر و نقش گاو نر را در دره «ایندوس» داریم. اقوام دراویدی خدایی چهارزانو با شاخ گاو نر را می پرستیدند که نماد باروری بوده است. اگر بخواهیم جمع بندی کنیم گاو نر در هند نماد برکت است. در هندوییسم که بعد از ورود آریایی ها به هند شکل گرفت و بعدها در تمامی هند گسترش پیدا کرد، گاو به این دلیل تقدس یافت که در فلسفه هندویی مظهر کائنات و هستی است. به ذهن خطور می کند kava که بعدا به شکل گائو سود، در اصل به معنی هستی بوده است.

برای شما هم جالب است؟ :  عادات کوچکی که زندگی شما را دگرگون می کند

ابتدا نماد گاو تقدس یافت و مظهر زمینی آن نیز این تقدس را تا حدی حفظ کرد. در کیش هندو، شیوا یکی از سه خدای برتر و مهم هند (همراه با برهما خدای آفریننده و ویشنو خدای نگهدارنده جهان و آدمی) که خدای آذرخش و طوفان هم هست، در تندیس ها و نگاره های مذهبی به شکل گاو نری به اسم ناندا ظاهر می شود.

 

در بیشتر معابد هندو شیوا را به شکل تندیس گاو نری که بر ستون پایه بلند و عظیمی قرار گرفته نمایش داده اند. از آن جا که شیوا خدای مرگ و آذرخش و طوفان تصور می شده و مردم از ایشان می هراسیده اند، این مسئله دلیل می شده ایشان را پرستش کنند. با این وجود آیین دیگری در هندوییسم می باشد به اسم آهیمسا که به معنی عدم آزار و عدم کشتار است. در این آیین، گاو و کلا حیوانات را نمی کشند و این مسئله خود دلیل تقدیس گاو و دیگر حیواناتی مانند میمون شده که ایزدی به اسم هانومان دارد و نقش مهمی در اساطیر هندو ایفا می کند.

ارزش گاو در اساطیر و تفکر ایرانی چیست؟ اگر امکان دارد به نقش آن در شاهنامه نیز اشاره بفرمایید.


در اساطیر ایران هم شبیه هند گاو نقش مهمی ایفا می کند و کلا تقدس دارد. بر طبق اسطوره های ایران باستان دو عنصر حریق تخمه اند، یعنی انسان و گاو. درواقع تبارشان از حریق است که نیروی عظیم و مهم اهورایی است و در اساطیر ایران آذر و در اساطیر هند آگنی خدای حریق است. پس انسان و گاو دو عنصر اصلی جهان هستی اند. بقیه عنصر های از تخمه و نژاد آب هستند.

ارزش گاو در اساطیر ایرانی را از این نکته می توان دریافت که گیاهان و کل جانوران از گاو اولین بوجود آمده اند. تقدیس گاو در فرهنگ ایرانی چندان نمود دارد که واژه «گوسفند» یا «گوسپند» از دو واژه «گائو» یا «گاو» و «سپند» به معنی مقدس ساخته شده است.

گوسفند یعنی گاو مقدس. این ممکن است شگفت آور باشد با این وجود به معنای تقدس گاو و گوسفند در فرهنگ ایرانی است و این امر ریشه ای هندو ایرانی، آریایی و هندو اروپایی دارد. شما اگر «گ» کلمه «گاو» را به «ک» مبدل کنید می شود cow، پس ریشه هندو اروپایی دارد.

از این قبلی، در میتراییسم یا میتراپرستی گاو تقدس داشت. از آن رو که باور داشتند میترا با قربانی کردن گاو، جهان مادی را ایجاد کرد. از استخوان هایش کوه ها و از خونش رودها و دیگر عنصر های طبیعت از پیه گاو اولین بوجود می آیند. با این وجود قربانی گاو در کیش میترایی با تقدیس گاو در کیش زرتشتی سنخیتی ندارد؛ چرا که زرتشت بر طبق گواها گائا یا گاهان با قربانی کردن گاو مخالفت کرده و گفته نفرین تو ای مزدا به افرادی باد که گاو را با فریاد شادمانی قربانی می کنند. بدین جهت میترا که خدای بزرگ است و مانند مزدا لقب اهورا دارد، در کیش زرتشتی به خدای دون پایه تری مبدل می شود که تنها در انتهای جهان اعمال نیک و بد درگذشتگان را داوری می کند.

 

 جایگاه اساطیری گاو در شرق و غرب جهان

از طرف دیگر، در اساطیر زرتشتی دوره میانه، یعنی بنا بر مندرجات متون پهلوی ساسانی، گاو یکتا آفریده را داریم که پیش نمونه چهارپایان سودمند است. این گاو لقب «ایوَک داد» یعنی تک آفریده دارد و مانند ماه سفید و روشن است. بر اثر حمله اهریمن که قصد نابودی همه آفریده های اهورامزدا را داشت، گاو یکتا آفریده مریض می شود و بعد از مدتی می میرد. با اینحال از مغز ایشان ۵۵ نوع دانه و ۱۲ نوع گیاه پدید می آیند و از اندام های دیگرش گیاهان دیگر پدید می آیند.

نطفه گاو یکتا آفریده در ماه پالوده می شود و از این نطفه پاک و تطهیر شده دو گاو نر و ماده پدید می آیند که منشا همه گاوهای جهانند. گاو اساطیری دیگری داریم به اسم گاو «هَدَیوش» که نیمی انسان و نیمی حیوان است و در انتهای جهان قربانی می شود و از پیه ایشان داروی جاودانی یا همان اکسیر جاودانگی پدید می آید.

 

خود واژه رستاخیز نیز معنی با مزه ای دارد: «رَست» از واژه «ایریسته» اوستایی به معنی مرده و «آخیز» به معنی برخاستن. پس رستاخیز در لغت یعنی مرده برخیز یا برخاستن مردگان و با واژه «قیامت» هم که به معنی برخاستن است، سنخیت دارد. نقش گاو هَدَیوش را ممکن است در این جا بشود این طور تفسیر کرد که مرده برخیزانی که رستگار می شوند با اکسیر بی مرگیِ هدیوش جاودانه می شوند و با پیکری نورانی روانه بهشت برین می شوند.

برای شما هم جالب است؟ :  ممنوعیت های باورنکردنی در چین

در شاهنام فردوسی گاو چه نقشی دارد؟


در شاهنامه هم گاو نقش مهمی دارد؛ اولا در دوره پیشدادی گناه جمشید که نقش مهمی در آبادی آریایی ها داشته، کشتن گاو و خوردن گوشت ممنوع بوده و کراهت داشته. بدین جهت و به دلیل غرور جمشید که ادعای خدایی کرده بود، فره ایزدی از ایشان می گریزد. جمشید در اساطیر ایرانی که شاهنامه بازتاب داشته، نقش مهمی دارد و نماد خوشبختی و نیک بختی ایرانیان در اعصار کهن است. بدین جهت، نوروز و تخت جمشید را به ایشان نسبت داده اند؛ با اینحال انتساب گناه گاوکُشی و غرور یقینا بر اثر نفوذ دین زرتشت است.

 

در تخت جمشید هم دروازه معروفی که به دروازه ملل مشهور است، نقش برجسته شیری در حال کشتن گاو حکاکی شده. در این جا شیر نماد خورشید و گاو نماد ماه است. بعد از غلبه شیر بر گاو، باران نازل می شود.

در دوره کیانیان بر طبق مندرجات شاهنامه و اوستا گاوی بوده با نیرویی معجزه آسا که در مساله ایرانیان و تورانیان فاصله بین ایران و توران را نشان می داده. بدین خاطر، تورانیان این گاو را به هلاکت رساندند. با اینحال نقش بسیار با اهمیت تر گاو در شاهنامه در جریان فریدون مشهود است. فریدون چون زاده شد، برای دوره کردنش نوزاد را به شبانی سپردند تا در کوه سر به نیست شود؛ با اینحال مادرش ایشان را به شبانی سپرد و گاوی به اسم گاو برمایه با برمایون ایشان را پرورش داد و بعدها فریدون به پادشاهی رسید و ضحاک را شکست داد و انتقام جمشید را گرفت.

 

ممکن است به دلیل رابطه فریدون با گاو، عده ای شخصیت ایشان را میترایی پنداشته اند. این نقش حیاتی و اساطیری گاو بعدها در دوره اسلامی نیز حفظ شد، طوری که طی باوری اساطیری، ایجاد جهان را روی شاخ های گاو پنداشتند.

 

 جایگاه اساطیری گاو در شرق و غرب جهان
خاندان فریدون با تقدیس گاو مرتبط بودند. قراین نشان می دهند که اجداد فریدون گاو را توتم خانوادگی شان می پنداشتند. بعدها بسیاری از پهلوانان شاهنامه هم گرز گاو پیکر یا گاوسر به کار بردند. در اساطیر اولین از گاو- ماهی هم اسم برده شده که وقتی فریاد می کشد، همه ماهی های دریا بارور می شوند و همه موجودات زیانکار دریایی سقط می کنند.

در تمدن بین النهرین چگونه؟ آیا در متون آن ها به گاو اشاره ای شده است؟


گاو آسمانی یا ورزای آسمانی در متون کهن بین النهرین، یعنی متون سومری، آشوری و بابلی آمده است. در متن مهم گیلگمش آمده که گیلگمش با دوستش انکیدو به جنگ ورزا یا گاو  نر آسمانی رفتند و ایشان را کشتند. به همین باعث، ایشتار ایزد بانوی عشق که حامی ورزای آسمانی بود، انکیدو را به بیماری افکند تا کشته شده و دلیل شد گیلگمش هم به جاودانگی نرسد.

لطفا پیرامون تصویر گاو در کتاب مقدس (یهودی- مسیحی) هم توضیحاتی بفرمایید.


در کتاب مقدس یهودی- مسیحی، قوم نیک بخت یهود را حاوی گاوهای پاک و بسیار تنومند و قوی و شخم زن دانسته اند و ثروت اجداد متقدم را صاحب گله گاو به شمار آورده اند. به علاوه از طرف دیگر در کتاب مقدس به گاو وحشی اشاره شده که بسیار عظیم الجثه و شبیه به کرگدن است و قدرت فراوانی داشته و چابک است. مانند گاوی که بر مناره های آشوری تصویر شده و برای سیاحان مانند شیری مهیب و خطرناک بوده. در کتاب مقدس به گاوپرستان هم اشاره شده.

آیا در مصر هم گاو مقدس بوده؟

بله، در مصر گاو آپیس را مقدس می شمرده اند. گاو نر سیاه رنگ و ویژه «پتح» خدای خورشید بوده که خدای حاصلخیزی به شمار می رفت. بعد از مرگ گاو آپیس ایشان را مانند آدمیان و با مراسمی ویژه دفن کردند. به علاوه از طرف دیگر گاو منیفس یا گاو نِمور مقدس شمرده می شده که نماد خدای خورشید یا همان «رع» بوده. اگر بخواهیم جمع بندی کنیم در اساطیری مصری گاو با خورشید یا با حیات رابطه داشته. به علاوه از طرف دیگر گاو کامفیس را مقدس می دانستند که گاو نری بوده مرتبط با نیرو یا اصل حیاتی خدایان و انسان ها و تجسم روح و نیروی خلاق خدایان به شمار می آمده. فرعون مصر هم خودش نمادی از گاو نر بود که در معبد هلیوپولیس نیایش و پرستیده می شد.

برای شما هم جالب است؟ :  شیوه درمان چشم چرانی و هیزی

 

جایگاه اساطیری گاو در شرق و غرب جهان

به ذهن خطور می کند گاو در اساطیر اروپایی و به ویژه یونانی هم نقش مهمی داشته است.


در دوره هندو اروپایی یعنی حدود شش هزار سال پیش گاو تقدس داشته و مظهر ابر طوفان زا بوده است. یعنی ابرهای طوفان زا را بر اثر حرکت گاوهای آسمانی می پنداشتند. لغت هندو اروپایی گاو guou است که مشابهت فراوانی به لغت فارسی گاو دارد. یا لغت ایرانی باستانی gava که در سانسکریت gav یا gavisha به معنی میل و شور و شوق به یافتن یا جستن گاو. نفوذ واژه هندو اروپایی «گاو» چندان بوده که در بیشتر زبان های این شاخه زبانی تلفظی شبیه به دارد. مثلا در انگلیس cow یا در آلمانی kuh و در سومری gu که شباهتی تام با لفظ مازندرانی گاو دارد و حتی در چینی واژه گاو ngo است که احتمالا تاثیر هندواروپایی آن را نشان می دهد.

در فرهنگ اروپایی که متاثر از فرهنگ کهن یونانی و رومی است، می توان به میترای رومی و رابطه ایشان با گاو و قربانی گاو اشاره نمود، طوری که در چندین کشور اروپایی، به ویژه در اروپای شرقی معابد میترایی بازمانده که نقش برجسته میترا سوار بر گاو در حال قربانی کردن گاو را نشان می دهند. به علاوه از طرف دیگر در اساطیر یونانی زئوس خدای خدایان به پیکر گاو نر در می آید تا اروپ، دختر زیبای شاه صیدون را بفریبد.

 

شاخ های این گاو به شکل هلال ماه بود و بوی خوشی داشت و پیش پای اروپ به زمین نشست تا اروپ شیفته ایشان شد و رویش نشست و گاو نر به دریا شتافت. بعد از مدتی اروپ فهمید که این گاو نر همان زئوس است. به هر حال، زئوس موفق شد اروپ را فریب دهد و به جزیره خودش یعنی جزیره کِرِت ببرد.

با اسم تازه ترین پرسش بفرمایید چرا گاو در اساطیر شرقی بیش از اساطیر غربی تقدیس شده؟


به خاطر این است که کلا قدسی اندیشی و تقدیس گرایی ریشه در شرق دارد و اگر در غرب نمونه هایی از تقدیس گرایی دیده می شود، عمدتا از روش مسیحیت و ترویج فرهنگ مسیحی بوده که آن هم ریشه در فلسطین و شرق دارد. با این وجود تاکید می کنم مقصود من بیشتر این است که در شرق تقدس مینوی گاو یا کهن نمونه گاو مطرح بوده، نه تقدس و تکریم خود گاو.

حتی می شود گفت نقش اسطوره ای گاو تقدس داشته و نقشی که به طرز انتزاعی در اساطیر هند و ایران به ویژه در اسطوره های آفرینش و تکوین جهان داشته ارزش دارد، وگرنه خود گاو اگر از جنبه برکت بخشی و سودآوری اش در معیشت هر روزه و نقشی که در کشاورزی داشته بگذریم، گاو هم یک نقش معمولی مانند حیوانات دیگر ایفا می کرده. مثلا من به چشم دیده ام که در یکی از پارک های دهلی گاو را به چوب و کتک بیرون رانده اند.

این نشان می دهد در جهان امروز تقدس گاو تنها جنبه نمادین و اسطوره ای یافته و امروز کمتر خانواده ای در هند یافت می شود که گاو را تقدیس کند یا مثلا با بول گاو تطهیر کند، مگر به طرز استثنایی در قبایل و روستاهای بسیار دوردست و در بافت های بسیار سنتی هند که هنوز تحت تاثیر تکنولوژی تازه قرار نگرفته اند. با اینحال در غرب، به مسئله گاو به دید دیگری نگریسته شده است؛ مثلا در اسپانیا آیین گاوبازی مطرح بوده و هنوز هم جزو آیین های مهم ملی و سنتی آن سرزمین است.

 

در این جا با عنصر جنگاوری و پهلوانی مواجه می شویم. یا در اساطیر سرخپوستان امریکای شمالی، گاو نقش مهمی دارد با این وجود نه به صورتی که در شرق مطرح بوده. در غرب، گاو آسمانی کارکرد خود را به اسب می دهد، اسب های آسمانی با گردونه های طلایی در آسمان به حرکت در می آیند و خدایان را جا به جا می کنند. در ایران و هند هم اسب مکان مهم و اساطیری ویژه خودش را دارد که خودش می تواند مسئله گفت و گوی دیگری باشد.

منبع این مقاله


برچسب ها : , ,
دسته بندی : مهارت های زندگی
تبلیغات